Panel logowania

Nowości

imagePrzyprawy w dużych opakowaniachSpecjalnie dla tych, którzy realizują się w kuchni wprowadziliśmy do sklepu
przyprawy w dużych opakowaniach. Spójrz, jak bardzo się to opłaca!

 

Kraina smaku

Rozmaryn lekarski

PDFDrukujEmail

Rozmaryn lekarski (łac. Rosmarinus officinalis) to gatunek krzewu, który występuje w stanie dzikim w rejonie Morza Śródziemnego, Stanach Zjednoczonych i Meksyku i tam też rozmaryn ma najlepsze warunki uprawy. Do głównych producentów tej rośliny należą: Anglia, Francja, Hiszpania, Włochy, Maroko, Tunezja, Grecja oraz Meksyk. W Polsce uprawiana jest jako roślina doniczkowa. Na rynek trafiają różne odmiany handlowe rozmarynu, choć najlepszą opinią cieszy się rozmaryn prowansalski i dalmatyński. Jako przyprawy używa się suszonych, a następnie rozdrobnionych lub zmielonych liści, albo olejku destylowanego z liści i kwiatów.

Cechą charakterystyczną rozmarynu jest niezwykły aromat zarówno jego liści, jak i kwiatów oraz gorzkawo-korzenny orzeźwiający smak. Rozmaryn uprawiano już w starożytnym Rzymie, Egipcie oraz antycznej Grecji. Do dziś rozmaryn lekarski zajmuje kluczowe miejsce w światowej medycynie ziołowej.
Ciekawostki
  • Rozmaryn nazywano świeżym powiewem morza. Był uważany za symbol wiernej miłości.
  • Hiszpanie darzą go dużą czcią, gdyż według wierzeń dał schronienie Matce Boskiej w czasie ucieczki do Egiptu. Gdy powiesiła swój niebieski płaszcz na krzewie, białe dotychczas kwiaty zabarwiły się na niebiesko.
  • Rzucano go na podłogę w salach sądowych jako ochronę przed gorączką więzienną.
  • W niektórych wioskach płótno lniane suszono na krzakach rozmarynu.
  • Gałązka rozmarynu rzucona w ogień odstrasza owady.
  • W starożytności rozmaryn stosowano w formie wina i wodnych wyciągów w leczeniu padaczki czy żółtaczki, a zewnętrznie do leczenia ran.
Charakterystyka
Rozmaryn lekarski
  • Rozmaryn lekarski to aromatyczny i wiecznie zielony krzew (zioło) o wysokości do 2 m należący do rodziny jasnotowatych (łac. Lamiaceae). Jest to roślina miododajna i owadopylna.
  • Cechuje się czterokancistą, drewniejąca w drugim roku łodygą. Liście jego są wąskie i lancowate, skórzaste, brzegiem podwinięte, na wierzchu ciemnozielone, spodem kutnerowate. Przypominają krótkie igły jodły.
  • Kwiaty rozmarynu są drobne, jasnoniebieskie lub różowe z odcieniami, o dwuwargowym, dzwonkowatym 5-ząbkowym kielichu. Owoc w formie rozłupni.
  • Ziele zawiera garbniki (5-8%), olejek eteryczny (1-2,5%), kwas rozmarynowy (2-5%), kwas kawowy, kwas chlorogenowy; dwuterpeny: kwas karnozolowy, karnozol (do 4,6%), rozmaridofenol, rozmanol; trójterpeny: kwas oleanolowy, kwas ursolowy, alfa-amyryna, beta-amyryna, betulina; flawonoidy, fitosterole i rozmarichinon.
  • Olejek eteryczny rozmarynu zawiera cyneol (17-35-50%), borneol (8-10-20%), estry borneolu (2-7%), kamforę (10-15-25%), pinen (15-25%), verbenon (1-8%), terpineol (12%), kamfen (5%).
Zastosowanie i działanie
  • Sztuka kulinarna:
    • rozmaryn jako roślina przyprawowa stosowana jest praktycznie we wszystkich kuchniach świata, jednak jako baza stosowana jest przede wszystkim w kuchni hiszpańskiej, bałkańskiej i meksykańskiej;
    • dodawany jest zarówno do mięs, sosów, wędlin, jak i do sałatek czy warzyw - potraw słodkich i kwaśnych, gotowanych, pieczonych i duszonych. Przyprawa ta wzmacnia ich smak i nadaje niepowtarzalnego aromatu.
    • zioło to jest także dodawane do galaretek, dżemów, ciastek, ciast, ziołowych biszkoptów, galaretek, miodu czy wina i oliwy;
    • ważny składnik przy produkcji włoskiego chleba "focaccia" i innych ziołowych chlebów;
    • w przypadku użycia świeżych i kandyzowanych liści rozmaryn dodatkowo służy do ozdabiania potraw;
    • rozmaryn lekarski to także środek zapachowy do napojów alkoholowych, mrożonych deserów, cukierków, budyniów czy do podobnych produktów;
    • niektóre substancje zioła stosowane są również do konserwowania żywności.
  • Lecznicze:
    • rozmaryn w formie naparu używany jest do płukania włosów w celu poprawienia cyrkulacji krwi w obrębie skóry głowy; zasadniczo rozmaryn poprawia krążenie krwi oraz podnosi niskie ciśnienie krwi, co przekłada się na jego zastosowanie w zespole Reynauda, który charakteryzuje się słabym krążeniem krwi w dłoniach oraz stopach;
    • napar z rozmarynu lekarskiego, jak i olejek aromatyczny może być również dodany do kąpieli (2 ml). Ma to działanie pobudzające, wspomaga koncentrację oraz pamięć;
    • rozmaryn lekarski jest także stosowany w przypadkach depresji oraz apatii, gdzie łagodzi stany letargii oraz wyczerpania nerwowego;
    • działanie odkażające;
    • wewnętrznie, napary z rozmarynu stosuje się na niestrawności żołądkowe oraz jako pomocnicza terapia w przypadku schorzeń reumatycznych;
    • zioło to jest również stosowane w leczeniu nerwowości, napięcia nerwowego, wyczerpania, apatii, depresji, problemów ze spaniem, jak również służy jako środek odżywczy podczas rekonwalescencji.
  • Inne zastosowania:
    • składnik potpourris i pachnących torebek umieszczanych w szafach i szufladach z ubraniami;
    • ozdoba ogrodu - idealny do formowania;
    • herbata dobrze nadaje się do płukania jamy ustnej, jako preparat do odświeżający.
Uprawa
  • Na świecie hoduje się mnóstwo odmian rozmarynu, m.in. płożących się, karłowatych, różnie ulistnionych czy różnie ubarwionych.
  • W Polsce rozmaryn uprawiany jest jako roślina pokojowa w doniczkach. Jest to "staroświecka" roślina uprawna – jedna z najdawniej uprawianych u nas roślin doniczkowych. Latem można ją przetrzymywać na werandach, balkonach i w ogródku.
  • Stanowisko uprawy powinno być nasłonecznione i zabezpieczone przed niskimi temperaturami.
  • Idealna gleba to ziemia lekka, sucha i bogata w wapń.
  • Roślina nie lubi nadmiaru wody, dlatego należy podlewać ją regularnie aczkolwiek rzadko.
  • Rozmaryn rozmnaża się dobrze przez sadzonkowanie pomiędzy lipcem a sierpniem. Dobrze jest dodatkowo obrywać pędy wierzchołkowe, gdyż zapobiega to rozrostowi wzwyż i przyczyni się do zagęszczenia rośliny. Hodując rozmaryn w doniczkach warto co roku przesadzać rozmaryn do większych doniczek i uzupełnić świeżą glebę. Na zimę trzeba koniecznie uchronić rozmaryn przed mrozem i ustawić go w pomieszczeniu.
  • Zioło bardzo wolno kiełkuje i rośnie z nasion, najlepiej jest kupić gotową roślinkę. Jeśli natomiast mamy już roślinkę, możemy ją rozmnożyć za pomocą odcięcia łodygi. Uciąć młodą gałązkę rozmarynu lekarskiego, długą na na 10-15 cm, z wierzchołka rośliny. Zerwać liście od spodu na wysokość 4 cm. Umieścić gałązkę zioła w mokrym piasku w celu ukorzenienia się rośliny. Proces ukorzenienia się rośliny najczęściej trwa około 5-6 tygodni.
  • W przypadku większych terenów rozmaryn sieje się latem bezpośrednio do gruntu. W początkowych dwóch miesiącach należy zapewnić stałą wilgotność ziemi.
  • Zbiór następuje pomiędzy majem a wrześniem. Należy je ścinać krótko nad ziemią (10 cm).
  • Zbieranie liści, łodyg oraz kwiatów rozmarynu z domowych upraw wykonujemy na bieżąco zgodnie z potrzebami.
  • Liście oraz łodygi rozmarynu lekarskiego do ususzenia powinny być zbierane zanim zioło zacznie kwitnąć, ponieważ w tym czasie jego aromat jest najsilniejszy.
  • Rozmaryn lekarski może rosnąć w doniczce 3 do 4 lat zanim zostanie zastąpiony nową rośliną.
Wskazówki i porady
  • Najskuteczniejszym sposobem przechowania rozmarynu jest suszenie całych gałązek, a następnie oddzielanie liści. Wysuszone liście najlepiej jest trzymać w papierowej torebce.
  • Z liści rozmarynu otrzymuje się antybakteryjny środek do mycia.
  • Zgniecione i dodane do kąpieli liście rozmarynu poprawiają krążenie i podnoszą niskie ciśnienie krwi. Dzieje się tak za sprawą jednego ze składników chemicznych rozmarynu - diosmetinu, który ponadto pozytywnie wpływa na koncentrację i pamięć.
  • Kwiaty rozmarynu lekarskiego są łagodniejsze w smaku niż reszta zioła.
  • Łodyga rozmarynu doskonale służy za naturalne patyczki do szaszłyków, które obok funkcjonalności nadają szaszłykowi niepowtarzalnego smaku i zapachu.
  • Rozmaryn używany jest w medycynie do regulowania cyklu miesiączkowego (może powodować menstruację) a w przypadku kobiet w ciąży może być przyczyną poronienia. Dlatego też kobiety z problemami menstruacyjnymi lub kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia bezpiecznej dawkę tego zioła.
 

Gorczyca czarna

PDFDrukujEmail

Gorczyca czarna, inaczej kapusta czarna (łac. Brassica nigra) to pospolita roślina przyprawowa jednoroczna pochodząca z południowo-wschodniego rejonu Morza Śródziemnego, ale uprawiana jest niemal w całej Europie, Azji, Ameryce i Afryce. Gorczyca czarna wykorzystywana jest najczęściej w kuchni jako przyprawa. Przyprawą są nasiona gorczycy, które cechuje ostry, palący smak pochodzący od zawartego w niej olejku eterycznego.

Gorczyca była znanajuż w starożytności i była często wykorzystywana przez Greków i Rzymian. Obok gorczycy czarnej wyróżnia się również gorczycę białą oraz gatunki: biała gorczyca polna (tzw. ognicha) oraz gorczyca modra, w Polsce powszechnie znana jako gorczyca sarepska lub chińska.
Ciekawostki
  • Nasiona i młode listki gorczycy czarnej mają afrodyzjakalne właściwości, dlatego w średniowieczu mieszkający w wielu klasztorach mnisi mieli zakaz jedzenia musztardy.
  • W średniowieczu krążyły legendy, że liście gorczycy rosną tak szybko, że za nim by przyrządzono jakąkolwiek potrawę to urosłyby tak duże, że można by zrobić sałatkę.
  • W średniowieczu wierzono, że ziarna rzucone przy progu sprzyjają awanturom domowym, a zaszyte w pościeli "konserwują" związki małżeńskie. Natomiast ziarno gorczycy zakopane w ogrodzie o północy odczynia uroki rzucone przez zawistnych sąsiadów.
  • W językach zachodnich nazwa gorczycy została utożsamiona z jej zastosowaniem przy produkcji musztardy – po angielsku gorczyca czarna to black mustard a po francusku moutarde noire. Nie wiadomo jednak od kiedy znana jest człowiekowi musztarda. Przyjmuje się, że najlepszą musztardę produkowano we francuskim mieście Dijon, a tajemnice jej produkcji można zawrzeć w słowach: „Bierze się słodki sok z winogron, dodaje zmieloną gorczycę i razem przebija przez lnianą materię. Gdy całość się dobrze przemiesza, naówczas gaszą się w tym sosie rozżarzone węgle; takim sposobem gorczyca z musztardy zostaje wyciągniona. Ma się to czynić w małej beczułce albo pobielanym nowym garnku, który dobrze opatrzyć aż do czasu użycia” [za W. Kwiatkowska].
Charakterystyka
    Gorczyca czarna
  • Gorczyca czarna to roślina jednoroczna należąca do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), osiągająca wysokość 30–150 cm. Gorczyca jest rośliną miodo- i pyłkodajną.
  • Łodyga rośliny jest owłosiona i rozgałęziona. Wypuszcza pomiędzy końcem maja a początkiem sierpnia pachnące złocistożółte zebrane w grona kwiaty. Kielich mają początkowo stulony, później odstający. W słupku 5-11 zalążków.
  • Liście gorczycy mają kształt lancowaty, naprzemianległe, słabo owłosione i wszystkie, włącznie z górnymi, pierzastodzielne, o działkach nierówno i tępo ząbkowanych.
  • Owoce są natomiast krótkie okrągławe łuszczyny, mocno odchylone na zewnątrz i szorstko owłosione. Dojrzałe łuszczyny pękają, odsłaniając błoniastą przegrodę, do której po obu stronach są przymocowane nasiona. Są one okrągłe, koloru czarnego; dojrzałe bardzo łatwo się osypują.
  • Nasiona gorczycy (łac. Semen Sinapis albae) są kuliste o średnicy około 1-2 mm o barwie jasnożółtej i to one wykorzystywane są m.in. jako przyprawa czy środek konserwujący. Nasiona gorczycy czarnej zawierają więcej tłuszczu (31%) niż np. gorczyca biała (28%), ale mniej niż gorczyca saperska (35%). Poza tłustym olejem gorczyca czarna zawiera śluz, białka i tioglikozydy (związki zawierające siarkę), które pod wpływem enzymu uwalniają izotiocyjanian allilu, działający miejscowo podrażniająco i wywołujący zaczerwienienie skóry.
Zastosowanie i działanie lecznicze
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: nasiona gorczycy białej - Semen Sinapis albae (Semen Erucae) zawierają protoalkaloid synapinę oraz glikozyd izotiocyjanianowy synalbinę (od 2 do 3%), który pod wpływem enzymu myrozynazy rozkłada się do glukozy, kwaśnego siarczanu potasu i izotiocyjanianu allilu, który jest podstawą olejku gorczycznego (Oleum Erucae) (z nasion można otrzymać od 20 do 30%). Charakteryzuje się on ostrym, piekącym smakiem i zapachem, który pobudza wydzielanie soku żołądkowego i poprawia trawienie.
    • Jej nasiona oraz wodne wyciągi są typowym lekiem śluzowym. Po połknięciu powlekają błonę śluzową żołądka, zmniejszają stan zapalny i chronią przed podrażnieniem. Całe nasiona pęcznieją w przewodzie pokarmowym, spulchniają masy kałowe w jelicie grubym i wyzwalają odruch defekacyjny. Gorzki smak rozdrobnionych nasion pobudza nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego, lecz nie drażni błony śluzowej, a rozgniecione nasiona przyłożone do skóry nie powodują pieczenia i działań drażniących. Znalazła więc zastosowanie w nieżycie żołądka i jelit, nadkwaśności, wzdęciach, a pomocniczo – w otyłości z równoczesną atonią jelit (całe nasiona), a w niedokwaśności, braku łaknienia i niestrawności – nasiona rozdrobnione.
    • Ponadto dostarcza błonnika, probiotyków i prebiotyków.
    • W lecznictwie ludowym wykorzystuje się promieniowanie wydzielane przez nasiona gorczycy i stosuje zewnętrznie w bólach reumatycznych i stawowych w postaci poduszeczek płóciennych nimi wypełnionych.
    • Zmielone nasiona są używane do sporządzania kataplazmów i plastrów przykładanych do bolesnych miejsc przy schorzeniach gośćcowych.
    • Ma również właściwości antybakteryjne oraz obniża ciśnienie krwi. Substancja stosowana jest również do produkcji wyciągów oraz maści. Nasiona gorczyc zawierają znaczne ilości olejku tłustego (od 18 do 40%) i surowiec ten służy też do wydobywania z niego oleju technicznego i jadalnego.
  • Kulinaria: Jest podstawową rośliną, wraz z kolendrą, estragonem i pieprzem, do sporządzania musztard. Jest bardzo często stosowanym dodatkiem do wszelkich marynat. Zmielone nasiona tej rośliny nadają pikantny smak i podkreślają aromat wielu potraw, takich jak smażone lub zimne mięso czy kiełbasy, sosy i farsze oraz gotowane dania serowe, a kiełki zmieszane z rzeżuchą tworzą ciekawą w smaku sałatkę. Ziarna gorczycy czarnej dodaje się również do kiszenia ogórków, kapusty białej i czerwonej, jak również do przyrządzania ryb, wędlin, mięs oraz pikli. Nasiona gorczycy dodaje się na początku przyrządzania potrawy.
  • Rolnictwo: Młode rośliny, przed kwitnieniem, są dobrą rośliną paszową. Roślina znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej. Ze względu na krótki okres wegetacji i spory przyrost masy zielonej często siana jako poplon w celu przeorania i wzbogacenia gleby w próchnicę.
  • Inne: z gorczycy uzyskany olej ma zastosowanie nie tylko w przemyśle spożywczym czy farmaceutycznym ale także kosmetycznym i technicznych.
Uprawa
  • Gorczyca jest wdzięczną rośliną w uprawie, ponieważ nie ma dużych wymagań glebowych i klimatycznych. Najwyższe plony można osiągnąć uprawiając gorczycę na glebach piaszczysto-gliniastych lub gliniasto-piaszczystych bogatych w wapń i dobrze utrzymujących wilgoć. Gorczycę z uwagi na jej rozmiary raczej nie uprawia się w donicach.
  • Najczęściej gorczyca czarna uprawiany jako roślina oleista. Zbiera się całe rośliny przed całkowitym dojrzeniem, gdy łuszczyny mają barwę słomy, a pędy zaczynają zasychać.
  • Gorczyca dobrze znosi przymrozki (do -6 st.C) podczas wschodzenia. Wrażliwe są natomiast na okresowe susze, zwłaszcza podczas kwitnienia, gdy potrzeby wodne roślin są największe, i w fazie dojrzewania nasion. W razie niedoborów wody w tym okresie następuje znaczne obniżenie plonu nasion.
  • Nasiona wysiewa się w kwietniu bezpośrednio do gruntu. Na glebach zwięzłych zaleca się odległość 35 cm między rzędami, a na lekkich 25 cm.Wczesną wiosną do doniczki o średnicy 10 cm lub większej wysiewamy około 30 nasion, przykrywamy 0,5 cm warstwą ziemi i rzęsiście podlewamy.
  • Gorczycę kosi się gdy owoce zaczynają przybierać brunatny odcień. Przy zbyt opóźnionym zbiorze łuszczyny pękają powodując osypywanie się nasion.
  • Gorczycę zbiera się maszynowo po dojrzeniu łuszczyn. Ziarna suszy się krótko na polu, a potem młóci; po oczyszczeniu nasiona suszy się ostatecznie.
  • Można ja uprawiać w całym kraju.
 

Gorczyca biała

PDFDrukujEmail

Gorczyca biała, inaczej gorczyca jasna (łac. Sinapis alba) to pospolita roślina przyprawowa pochodząca pierwotnie z południowej Europy, jednak w stanie zdziczałym występuje również w Polsce i jest powszechnie uprawiana w wielu krajach. Głównymi producentami gorczycy są: Dania, Francja, Wielka Brytania i kraje Beneluxu. Gorczyca biała wykorzystywana jest najczęściej w kuchni jako przyprawa. Przyprawą są nasiona gorczycy, które cechuje ostry, palący smak pochodzący od zawartego w niej olejku eterycznego.

Gorczyca była już znana w starożytności i była często wykorzystywana przez Greków i Rzymian. Obok gorczycy białej wyróżnia się również gorczycę czarną łac. Brassica nigra, którą opisano w osobnym artykule oraz gatunki: biała gorczyca polna (tzw. ognicha) oraz gorczyca modra, w Polsce powszechnie znaną jako gorczyca sarepska lub chińska.
Ciekawostki
  • Pisarz i historyk starożytnego Rzymu - Gaius Plinius Secundus (Pliniusz Starszy) pisał w "Historii Naturalnej" o 40 środkach leczniczych, w których gorczyca biała była podstawowym składnikiem. W tamtych czasach Rzymianie dodawali gorczycy do każdej wyszukanej potrawy.
  • W średniowieczu krążyły legendy, że liście gorczycy rosną tak szybko, że za nim by przyrządzono by jakąkolwiek potrawę to urosłyby tak duże, że można by zrobić sałatkę.
  • Natomiast Pitagoras zalecał przykładać okłady gorczycowo-octowe na miejsca po ukąszeniu wężów i skorpionów.
  • Jeszcze w średniowieczu uznawano gorczycę jako roślinę magiczną. Dlatego też papkę z jej owoców podawano jako przystawkę nowożeńcom, co miało wedle ówczesnej wiedzy i tradycji zapewnić im mądre życie oraz dodatkowo wzbogacić ich życie seksualne i wspierać małżeństwo. Poza tym gorczyca była stosowana jako dodatek do eliksiru miłości.
  • W językach zachodnich nazwa gorczycy została utożsamiona z jej zastosowaniem przy produkcji musztardy – po angielsku gorczyca biała to white mustard. Nie wiadomo jednak od kiedy znana jest człowiekowi musztarda. Przyjmuje się jednak, że najlepszą musztardę produkowali "musztardnicy" z francuskiego miasta Dijon, a tajemnicę jej produkcji można zawrzeć w słowach: „Bierze się słodki sok z winogron, dodaje zmieloną gorczycę i razem przebija przez lnianą materię. Gdy całość się dobrze przemiesza, naówczas gaszą się w tym sosie rozżarzone węgle; takim sposobem gorczyca z musztardy zostaje wyciągniona. Ma się to czynić w małej beczułce albo pobielanym nowym garnku, który dobrze opatrzyć aż do czasu użycia”.
Gorczyca biała
Charakterystyka
  • Gorczyca biała to roślina jednoroczna należąca do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), osiągająca wysokość 30–60 cm.
  • Łodyga rośliny jest owłosiona i słabo rozgałęziona. Wypuszcza pomiędzy końcem maja a początkiem sierpnia pachnące złocistożółte zebrane w grona kwiaty o 4 działkach kielicha i 4 płatkach korony ułożonych na krzyż.
  • Liście gorczycy są ogonkowe, naprzemianległe, słabo owłosione, pierzastodzielne, o działkach nierówno i tępo ząbkowanych.
  • Owoce są natomiast krótkie okrągławe, żółte; łuszczyny, mocno odchylone na zewnątrz i szorstko owłosione. Dojrzałe łuszczyny pękają, odsłaniając błoniastą przegrodę, do której po obu stronach są przymocowane nasiona. Są one okrągłe, koloru jasnożółtego; dojrzałe bardzo łatwo się osypują.
  • Nasiona gorczycy (łac. Semen Sinapis albae) są kuliste o średnicy około 1-2 mm o barwie jasnożółtej i to one wykorzystywane są m.in. jako przyprawa czy środek konserwowania. Nasiona gorczycy białej zawierają około 28% tłuszczu.
  • Gorczyca jest ponadto doskonałą rośliną miodo- i pyłkodajną.
Zastosowanie i działanie lecznicze
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: nasiona gorczycy białej - Semen Sinapis albae (Semen Erucae) zawierają protoalkaloid synapinę oraz glikozyd izotiocyjanianowy synalbinę (od 2 do 3%), który pod wpływem enzymu myrozynazy rozkłada się do glukozy, kwaśnego siarczanu potasu i izotiocyjanianu allilu, który jest podstawą olejku gorczycznego (Oleum Erucae) (z nasion można otrzymać od 20 do 30%). Charakteryzuje się on ostrym, piekącym smakiem i zapachem, który pobudza wydzielanie soku żołądkowego i poprawia trawienie.
    • Jej nasiona oraz wodne wyciągi są typowym lekiem śluzowym. Po połknięciu powlekają błonę śluzową żołądka, zmniejszają stan zapalny i chronią przed podrażnieniem. Całe nasiona pęcznieją w przewodzie pokarmowym, spulchniają masy kałowe w jelicie grubym i wyzwalają odruch defekacyjny. Gorzki smak rozdrobnionych nasion pobudza nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego, lecz nie drażni błony śluzowej, a rozgniecione nasiona przyłożone do skóry nie powodują pieczenia i działań drażniących. Znalazła więc zastosowanie w nieżycie żołądka i jelit, nadkwaśności, wzdęciach, a pomocniczo – w otyłości z równoczesną atonią jelit (całe nasiona), a w niedokwaśności, braku łaknienia i niestrawności – nasiona rozdrobnione.
    • W lecznictwie ludowym wykorzystuje się promieniowanie wydzielane przez nasiona gorczycy białej i stosuje zewnętrznie w bólach reumatycznych i stawowych w postaci poduszeczek płóciennych nimi wypełnionych.
    • W schorzeniach przewodu pokarmowego można przyrządzić z niej kleik. Należy 2 łyżeczki nasion zalać szklanką przegotowanej wody. Pić ćwierć szklanki 3 razy dziennie jako lek osłaniający, powlekający. Jeśli uprzednio nasiona zmiażdżymy to kleik będzie miał działanie przeczyszczające.
    • Zmielone nasiona są używane do sporządzania kataplazmów i plastrów przykładanych do bolesnych miejsc przy schorzeniach gośćcowych.
  • Kulinaria: Jest podstawową rośliną, wraz z kolendrą, estragonem i pieprzem, do sporządzania musztard. Jest bardzo często stosowanym dodatek do wszelkich marynat. Zmielone nasiona tej rośliny nadają pikantny smak i podkreślają aromat wielu potraw, takich jak smażone lub zimne mięso czy kiełbasy, sosy i farsze oraz gotowane dania serowe, a kiełki zmieszane z rzeżuchą tworzą ciekawą w smaku sałatkę. Ziarna gorczycy białej dodaje się również do kiszenia ogórków, kapusty białej i czerwonej, jak również do przyrządzania ryb, wędlin, mięs oraz pikli. Nasiona gorczycy dodaje się na początku przyrządzania potrawy.
  • Rolnictwo: Młode rośliny, przed kwitnieniem, są dobrą rośliną paszową. Roślina znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej. Ze względu na krótki okres wegetacji i spory przyrost masy zielonej często siana jako poplon w celu przeorania i wzbogacenia gleby w próchnicę.
Uprawa
  • Gorczyca jest wdzięczną rośliną w uprawie, ponieważ nie ma dużych wymagań glebowych i klimatycznych. Najwyższe jednak plony można osiągnąć uprawiając gorczycę na glebach piaszczysto-gliniastych lub gliniasto-piaszczystych bogatych w wapń i dobrze utrzymujących wilgoć. Gorczycę z uwagi na jej rozmiary raczej nie uprawia się w donicach.
  • Gorczyca dobrze znosi przymrozki (do -6 st.C) podczas wschodzenia. Wrażliwe są natomiast na okresowe susze, zwłaszcza podczas kwitnienia, gdy potrzeby wodne roślin są największe, i w fazie dojrzewania nasion. W razie niedoborów wody w tym okresie następuje znaczne obniżenie plonu nasion.
  • Nasiona wysiewa się w kwietniu bezpośrednio do gruntu. Na glebach zwięzłych zaleca się odległość 35 cm między rzędami, a na lekkich 25 cm. Wczesną wiosną do doniczki o średnicy 10 cm lub większej wysiewamy około 30 nasion, przykrywamy 0,5 cm warstwą ziemi i rzęsiście podlewamy.
  • Gorczycę kosi się, gdy owoce zaczynają przybierać brunatny odcień. Przy zbyt opóźnionym zbiorze łuszczyny pękają powodując osypywanie się nasion.
  • Gorczycę zbiera się maszynowo po dojrzeniu łuszczyn. Oczyszczone nasiona dosusza się dodatkowo. .
  • Gorczycę można uprawiać w całym kraju.
 

Oregano – lebiodka pospolita

PDFDrukujEmail

Oregano (łac. Origanum vulgare) zwane również lebiodką pospolitą oraz dzikim majerankiem to niewielka wieloletnia roślina o bogatej historii i niezwykłych właściwościach. Nazwa oregano wywodzi się z greckich słów: oros – góra, ganos – radość, czyli „radość góry” (ang. mountain joy).

Pochodzi z Europy i ze Środkowego Wschodu. Przyjemny, delikatny i aromatyczny smak czynią oregano przyprawą idealną w kuchni śródziemnomorskiej (głównie włoskiej i hiszpańskiej) i meksykańskiej. Nic więc dziwnego, że jest podstawową przyprawą do pizzy i spaghetti.

Ciekawostki
    Oregano
  • Oregano uważane jest w niektórych krajach za symbol szczęścia. W niedalekiej przeszłości Grecy wierzyli, że zioło porastające grób oznacza, że zmarły jest szczęśliwy po śmierci. Poza tym zarówno na greckich jak i na rzymskich weselach, młoda para zakładała wieńce z oregano na znak radosnego wydarzenia.
  • Jest jedną z najdawniej znanych roślin leczniczych. Jej właściwości lecznicze znał już Hipokrates i Arystoteles.
  • Jej zielem farbowano dawniej tkaniny na czarno. Kwiaty były doskonałej jakości pomarańczowym barwnikiem do wełny.
  • W średniowieczu ziele lebiodki zabezpieczać miało przed czarami.
  • Używano go jako zastępnik herbaty i tytoniu.
  • Oregano jest powszechnie znane jako ziele pizzy (ang. the pizza herb. Zdobyło ogromną popularność w Stanach Zjednoczonych po II Wojnie Światowej dzięki amerykańskim żołnierzom wracającym do domu. Sprzedaż oregano wzrosła pomiędzy 1948 a 1956 o ponad 56 razy właśnie dzięki pizzamanii.
  • W średniowieczu zielarze przepisywali olejek z oregano na bóle zębów a w XVI, XVII wieku zielarze rekomendowali użycie zioła wewnętrznie w celu łagodzenia problemów z trawieniem, jako środka moczopędnego, jak również jako antidotum na jadowite ugryzienia.
Zastosowanie
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: ziele (Origani Herba). Głównym składnikiem jest olejek eteryczny zwany olejkiem tymolowym, zawierający tymol, karwakrol i seskwiterpeny. Ponadto jako składniki czynne występują garbniki, flawonoidy (apigenina, luteolina), kwas kawowy i kwas ursolowy i fitosterole. W owocach obecny jest śluz (ok. 6%).
    • Działanie: wykrztuśne, dezynfekujące, przeciwbiegunkowe, moczopędne, przeciwskurczowe, wiatropędne, odtruwające. Zewnętrznie olejek tymolowy wykorzystuje się do płukania gardła, wzmacniających kąpieli oraz przy trudno gojących się ranach skóry i świądzie. Napar z mieszanki lebiody (zazwyczaj w mieszance z innymi ziołami) działa wiatropędnie i stosowany jest przy atonii jelit, nadmiernej fermentacji jelit, bębnicy, chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, niedoczynności wątroby.
  • Sztuka kulinarna: roślina przyprawowa w kuchni wielu narodów, głównie zachodnich. Wchodzi m.in. w skład ziół prowansalskich. Lebiodki używa się do sosów, pizzy, przyprawiania mięsa, sałatek.
  • Używana jest do przyprawiania niektórych wódek, wina wermut, likierów. Wchodzi w skład niektórych kosmetyków, jest składnikiem płynów do kąpieli i do płukania ust.
Wartości odżywcze

Oregano jest przede wszystkim doskonałym źródłem witaminy K. Trzy gramy suszonego oregano zawierają 18,65 mcg tego składnika i zapewniają 23,3% zapotrzebowania organizmu na tę witaminę pochodzącą z żywności. Stanowi on także bogate źródło magnezu (0,16 mg), żelaza (1,32 mg), błonnika (1,28 g) oraz kwasów tłuszczowych omega-3 (0,12 g). Oregano zawiera również stosunkowo dużo wapnia (47,28 mg), witaminy A (207,08 IU) i witaminy C (1,52 mg).

Wykres 1. Procent pokrycia dziennego zapotrzebowania organizmu na poszczególne składniki w trzech gramach suszonego oregano
oregano

Oregano zawiera ponadto olejki eteryczne (karwakrol, tymol, betabisabolene, caryofylene, linalol, borneol, pinen), taniny, żywice, sterole, seskwiterpeny, garbniki, gorycze i flawonoidy (luteolina, diosmetyna, apigenina).

Uprawa i zbiór
  • Oregano jest ziołem wieloletnim i może być hodowane zarówno w ogrodzie, szklarni, donicach (minimalna średnica to 25 cm) na balkonie oraz w domu. Oregano rozmnaża się przez nasiona, podział korzenia oraz poprzez odnóżki.
  • Potrzebuje dużo słońca, ciepła oraz lekko zasadowej dobrze odwodnionej ziemi o pH 6-7,5.
  • Młode roślinki powinny być sadzone na wiosnę lub wczesnym latem. Oregano sadzić w odległości 30 cm od siebie.
  • Konieczne jest regularne pielenie. Przesadzać nowe roślinki należy wczesną jesienią.
  • Oregano hodowane w doniczkach w środku pomieszczeń może być przesadzone do ogrodu na wiosnę po wszelkich niebezpieczeństwach przymrozków.
  • Hodując lebiodkę w pomieszczeniu nie należy zmieniać położenia donicy. Adekwatny jest do tego słoneczny południowy-zachód.
  • Zbiór i suszenie : zbiera się ziele w okresie kwitnienia i suszy w przewiewnym miejscu (zawieszone w pęczkach).
  • Podlewać regularnie. Obrywać liście w celu zachowania odpowiedniego kształtu oraz w celu wykształcenia większej ilości liści.
  • Zioło można zbierać jak tylko zacznie kwitnąć. Zrywać należy małe gałązki świeżych liści w razie potrzeby przez cały czas wzrostu rośliny.
  • Liście i łodygi zbierać na suszenie kiedy kwiaty oregano są w rozkwicie ponieważ smak zioła jest najbardziej aromatyczny w tym czasie. Ścinać łodygi na długość 2,5 cm od ziemi, wiązać w pęki i wieszać do wysuszenia w ciepłym, suchym i ocienionym miejscu. Wysuszone liście obrywać i umieścić w szczelnie zamkniętym pojemniku. Suszone liście oregano mają silniejszy aromat niż świeże liście.
 

Ziele angielskie – korzennik lekarski

PDFDrukujEmail

Ziele angielskie (łac. Pimenta dioica, fr. toute-space) to inna nazwa owoców korzennika lekarskiego stosowanego jako przyprawa. Pochodzi z Ameryki Południowej i Środkowej oraz Indii. Do Europy została przywieziona z wysp Morza Karaibskiego już pod koniec XVI wieku, aczkolwiek powszechnie znana w całej Europie była nie wcześniej niż pod koniec XVII wieku. Przyprawa charakteryzuje się przyjemnym korzennym aromatem przypominającym zapach i smak: goździków, cynamonu, gałki muszkatołowej, kardamonu, gorczycy i pieprzu. Aby uzyskać najlepszy aromat, owoce ucieramy w moździerzu; ich smak będzie świeższy niż w przypadku gotowego proszku. Ziele angielskie przechowujemy w szczelnych pojemnikach, w chłodnym, ciemnym miejscu.

Ciekawostki
    Ziele angielskie
  • Hiszpańska nazwa ziela angielskiego brzmi "pimenta", co oznacza pieprz. Została tak nazwana przez ich odkrywców, którzy mylnie uznali ją za pieprz. Takie samo znaczenie ma łacińska nazwa rodzajowa "Pimenta officinalis". Nie dziwi fakt, że ziele angielskie znane jest pod różnymi nazwami także w Polsce, m.in.: pieprzu pachnącego, pimentu oraz pieprzu goździkowego. A w Czechach nazywano ją po prostu "nową przyprawą".
  • Ziele angielskie, wbrew temu, co sugeruje nazwa, nie pochodzi z Anglii, a z Ameryki Południowej. Pierwsze ziarna ziela angielskiego przywieźli do Europy towarzysze Krzysztofa Kolumba. Angielska nazwa "all spice" oznaczająca "wszystkie przyprawy" została ukuta przez Anglików, którzy myśleli, iż jest to połączenie kilku aromatycznych przypraw, takich jak cynamon, gałka muszkatołowa, kardamon, gorczyca i goździki. Popularność tej przyprawy na Wyspach Brytyjskich sprawiła, iż Polacy nazwali ów owoc zielem angielskim.
  • Niegdyś używane jako dezodorant. W XVIII wieku żołnierze rosyjscy wkładali owoce do butów, by pozbyć się przykrego zapachu.
  • Według hiszpańskiego uczonego Francisco Hernandeza, który na polecenie króla Filipa II podróżował po Meksyku w latach 1571–1577 nazwany przez niego korzennik lekarski "piper tabasci" był ulubioną – obok wanilii – przyprawą Azteków, którą, jak relacjonował, używano do przyprawiania czekoladowego napoju (czekolada azteków). Obecnie ziele angielskie jest najważniejszą przyprawą m.in. kuchni karaibskiej.
Charakterystyka
  • To wiecznie zielone drzewo, należące do rodziny mirtowatych (Myrtaceae), osiąga wysokość do 13,5 m.
  • Drzewo ma szarą korę i jajowate, lekko lancetowate liście oraz drobne białe czteropłatkowe kwiaty. Owocowanie rozpoczyna się w 6-7 roku i trwa aż do czasu, gdy drzewo osiągnie wiek około 90 lat.
  • Owocem jest ciemna jagoda z dwoma nasionami.
  • Specyficzny zapach ziela pochodzi od olejku pimentowego, którego głównym składnikiem jest taka sama substancja, jaką zawiera olejek goździkowy - eugenol. Inne ważne składniki ziela to: żywica, garbniki, cukier, kwas jabłkowy i kwas gallusowy.
Uprawa
  • Drzewa sadzi się rzędami – są to tzw. „szpalery angielskiego ziela”, które napełniają powietrze zapachem aromatycznej kory, liści, kwiatów i jagód.
  • Niedojrzałe owoce - jagody wielkości dużych nasion – kiedy jeszcze są zielone zrywa się ręcznie, następnie suszy na słońcu przez 5–9 dni, czyści i sortuje. Suszone jagody dają się łatwo oddzielić od szypułek, są trwałe i długo zachowują aromat.
  • Drzewo korzennika lekarskiego wymaga gleby bogatej w wapń lub boksyt. W siódmym roku, kiedy drzewa rozpoczynają kwitnąć dają przeciętnie 50 kg świeżych owoców rocznie.
  • Podczas suszenia osiągają czerwono-brunatną barwę i chropowatą powierzchnię; wtedy są już gotowe do użycia jako przyprawa.
  • Miejsce upraw to głównie kraje Ameryki Południowej i Środkowej, m.in. Meksyk, Brazylia, Wenezuela, Antyle (zwłaszcza Barbados i Jamajka), a także Wietnam, Tajlandia i Indie. Z Jamajki pochodzi prawie całe światowe zapotrzebowanie na te przyprawę.
Zastosowanie
  • Ziela angielskiego używa się przy sporządzaniu przede wszystkim wędlin, marynat, konserw oraz zup, choć dodaje się je także do ciast, kremów naleśników i likierów (np. likieru Benedictine Chartreuse).
  • Do potraw można dodawać albo całe suszone owoce, które np. podczas gotowania oddadzą swój aromat, albo po zmieleniu/utarciu w moździerzu. W przypadku dodawania mielonego ziela angielskiego, należy pamiętać, że jest to silna przyprawa.
  • Szczypta zmielonego ziela angielskiego podnosi walory smakowe sałatek warzywnych, ale także kompotów i innych przetworów owocowych. Przyprawę tę dodaje się do potraw na początku ich przyrządzania. Ma bardzo silny aromat, dlatego należy stosować ją z umiarem.
  • Jest niezastąpioną przyprawą w kuchni Środkowego Wschodu, często dodawaną "do smaku" zaraz obok soli czy pieprzu. Popularna zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, gdzie dodaje się ją nawet do deserów.
  • Jest głównym składnikiem sosów barbecue.
  • W Indiach Zachodnich z ziela angielskiego produkuje się likiery.
  • Wyciąg z owoców drzewa pimentowego pomaga leczyć zaburzenia układu pokarmowego, uśmierza kolkę i wzdęcia. Ponadto łagodzi nerwobóle oraz objawy reumatyczne. Zawarty w zielu angielskim eugenol wykazuje słabe działanie antyseptyczne, dlatego też olejek pimentowy znalazł zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym.
  • Owoce i esencję zapachową przyprawy stosuje się w przemyśle kosmetycznym, perfumeryjnym i farmaceutycznym.
 

Strona 1 z 2

Warto pamiętać

Wszystkie ceny zawierają podatek VAT. Możliwy jest odbiór osobisty, jak i wysyłka zamówienia. Koszty przesyłki są zależne od wagi. Do zamówienia o wadze do 5 kg zostanie doliczona kwota w wysokości 14,50 zł, a powyżej 5 kg kwota 19,50 zł (przedpłata; Polska).